Prezbiopia (dalekowzroczność wieku zaawansowanego)

Oko przypomina kamerę, do której światło wpada przez obiektyw, w którym ulega zogniskowaniu a następnie pada na film naświetlając go. Światło w oku ogniskuje się w rogówce i soczewce. Tym sposobem powstaje obraz rzucany na komórki siatkówki.

Podczas patrzenia w dal, mały mięsień zwany rzęskowym, napina się, poprzez co obwódka rzęskowa, na której soczewka jest zawieszona, także się napina i soczewka przyjmuje płaski kształt, wskazany do skupienia na siatkówce promieni światła pochodzących z dali.
Przy patrzeniu na rzeczy z bliska ciało rzęskowe się rozluźnia wraz z obwódką rzęskową. Soczewka staje się wtedy grubsza, osiąga większą zdolność załamania i umożliwia ogniskowanie na siatkówce obrazu obiektów blisko położonych. Ten proces zwany akomodacją powoduje, że w młodości nie potrzebujmy okularów do czytania.

Wskutek naturalnych procesów starzenia z czasem zmienia się zdolność kształtowania soczewki. Stopniowo zastyga ona w pozycji patrzenia w dal. Bliskie obiekty coraz rzadziej dają się ostro ogniskować na siatkówce.

Gdy soczewka nie daje się już nastawić na bliskie obiekty, trzeba skorygować brakującą zdolność załamywania. Typowym wyjściem są okulary do czytania, nakładki na okulary do dali, lub tzw. szkła „prześlizgowe” (tj. komponowane).

Okulary do czytania lub okulary z komponowanymi szkłami dają ostry obraz gdy spojrzenie skieruje się w dół, tak że oko patrzy raz przez jedną optykę, raz przez drugą.

Wielu dalekowidzów nie chce się jednak czuć staro i unika używania okularów do czytania tak długo, jak to tylko możliwe.  Aby wyjść tym życzeniom naprzeciw, w ostatnich latach rozwinięto inne techniki korygowania prezbiopii.

Stosuje się dwie metody:

    1. użycie soczewek kontaktowych, albo wszczepienie sztucznych soczewek, jednej do dali, jednej do widzenia z bliska. Ta zasada zwana jest                         „monowidzeniem”(monovision).

    2. można użyć specjalną wieloogniskową sztuczną soczewkę, tak oszlifowaną iż ma dwie optyki, które równocześnie rzucają na siatkówkę ostry obraz          pochodzący tak z dali jak i z bliska

Monovision jest jedna z najprostszych metod umożliwiających osobom w starszym wieku ostre widzenie tak z bliska jak i z daleka. Jedno oko zostaje ustawione optycznie na ostre widzenie dali (0 dioptrii), drugie an widzenie bliskie (-1,25 – 3,0 dioptrii).

To można osiągnąć za pomocą szkieł kontaktowych, za pomocą implantów lub poprzez Lasik, zabieg laserowy który umożliwia poprzez szlif zmienić optyczne właściwości rogówki. Gdy zostaje wybrany zabieg operacyjny, jego efekt na kilka tygodni wcześniej można symulować nosząc soczewki kontaktowe, sprawdzając w ten sposób czy różnica w optyce między oczami będzie potem przez pacjenta tolerowana.

Z reguły staramy się osiągnąć różnicę rzędu 1,25 – 1,5 dioptrii („widzenie zmiksowane”). Mózg większości ludzi akceptuje taką różnicę łatwo i przy krótkowzroczności -1,5 dioptrii można sobie na co dzień radzić bez potrzeby używania okularów do czytania. Ważna zaleta techniki Monovision:  oboje oczu uzyskuje jasną mono-ogniskową optykę bez upośledzenia ostrości lub postrzegania kontrastu.

Wieloogniskowe sztuczne soczewki są całkiem innym rozwiązaniem, szczególnie ostatnio popularnym w USA. Soczewki takie są tak oszlifowane, że dają równocześnie ostry obraz obiektów bliskich i dalekich. Mózg w zależności od potrzeby sam decyduje czy chce postrzegać obraz z dali czy z bliska.

Ten podwójny efekt zostaje osiągnięty za pomocą tzw. dyfrakcyjnych pierścieni.

Chociaż wieloogniskowa optyka jest bardzo inteligentnym rozwiązaniem, nie jest wolna od wad. Po pierwsze, mimo że jakość uzyskanego obrazu jest względnie dość dobra („człowiek widzi wszystko dobrze, ale nic bardzo dobrze”), to optycznie aktywne pierścienie w soczewkach mogą wieczorem wywoływać wrażenie nieprzyjemnych świetlnych łuków. Niektórzy z pacjentów odczuwają tą dolegliwość tak bardzo, iż nie mogą prowadzić auta wieczorem. Tak więc, czy zalety czy wady przeważają, pozostaje kwestią indywidualnej decyzji.

Należy jeszcze wspomnieć o tzw. akomodacyjnych sztucznych soczewkach. Teoretycznie drogą precyzyjnego mechanizmu poddają się one działaniu mięśnia rzęskowego, zmieniając swe położenie w oku, symulując w ten sposób akomodacje soczewek naturalnych. Póki co brak dowodów na ich autentyczną skuteczność.

Chęć życia bez potrzeby noszenia okularów jest ważna dla wielu ludzi także w starszym wieku. Szczęśliwie, dalekowzroczność dzięki tu opisanym metodom, jest dziś w pełni rozwiązywalnym problemem, i coraz więcej pacjentów w starszym może funkcjonować bez okularów.

Bardziej generalnym efektem ubocznym tych wszystkich trendów jest zjawisko polegające na tym, że coraz więcej osób poddaje się operacji soczewek lub korekcie prezbiopii, na długo przed tym, gdy ich własne soczewki zaczęły tracić transparencję skutkiem rozwijającej się katarakty (zaćmy).