Membrany na siatkówce

W zasadzie oko przypomina swoją konstrukcja aparat fotograficzny, do którego światło wpada przez obiektyw i ulega skupieniu na filmie naświetlając go. Ogniskowanie światła w oku jest wywołane przejściem przez rogówkę („jasne okno oka”) i soczewkę, czego efektem jest powstanie obrazu na siatkówce.

W środku siatkówki znajduje się plamka, miejsce najostrzejszego widzenia. Tu zachodzi postrzegania barw i najmniejszych szczegółów (co ważne jest dla rozpoznawania twarzy i czytania). Nerw wzrokowy przewodzi impulsy od siatkówki do ośrodka wzroku w mózgu. Przestrzeń pomiędzy soczewką a siatkówką wypełnia galaretowate ciało szkliste. Przy jasnych optycznych warunkach siła wzroku zależy od stanu siatkówki w miejscu plamki.

Epiretinalna glioza rozwija się na styku siatkówki z ciałem szklistym, szczególnie w centrum siatkówki w miejscu plamki. Komórki siatkówki napełzają na jej powierzchnię i łącząc się z włóknami ciała szklistego tworzą mniej lub bardziej przejrzyste błonki (membrany). Te zaś mogą się obkurczać i ściągać siatkówkę w małe fałdki. Często w takim miejscu siatkówka ulega zgrubieniu i gromadzi płyn.

Te zmiany w siatkówce występują zwykle bez współistnienia innych chorób oczu („idiopatycznie”). Obserwuje się je nierzadko w obu oczach, chociaż zwykle tylko ze strony jednego występują dolegliwości. Epiretinalna glioza może towarzyszyć innym chorobom siatkówki, np. schorzeniom naczyniowym, po zapaleniach, po operacjach siatkówki i urazach.

Ściągnięcie i zgrubienie plamki wskutek epiretinalnej gliozy prowadzi bezpośrednio do zaburzeń widzenia.
Typowe objawy to:

    zniekształcone widzenie („metamorfozy“)

   rozmazane widzenie

   podwójne widzenie

   trudności w czytaniu z powodu zniekształconego lub podzielonego widzenia

   centralna szara plama

Nasilenie gliozy epiretinalnej i jej wpływ na widzenie są bardzo zmienne. Spektrum jest od przebiegu bezobjawowego do utraty wzroku. Optyczna tomografia koherencyjna (OCT) jest bardzo pomocna w szacowaniu stopnia uszkodzenia.

Gdy zmiany w obrębie plamki zostały zobrazowane (OCT), porównuje się je z subiektywnymi dolegliwościami pacjenta. Gdy objawy są niewielkie dalszy przebieg choroby jest obserwowany, gdy dolegliwości postępują, włączane jest leczenie. Przy silnych zaburzeniach wzroku wskazana jest operacja. Jest ona generalnie obarczona małym ryzykiem, niemniej wskazania do niej są zawsze indywidualnie i ostrożnie rozpatrywane.

Zasadniczo zabieg jest wskazany w celu polepszenia wzroku i stabilizacji siły wzroku oraz zapobieżeniu dalszemu postępowi choroby. Po zabiegu, zniekształcenia w polu widzenia prawie zawsze znikają, a siła wzroku ulega polepszeniu, chociaż nie w każdym przypadku. Znaczy to również, że gdy następuje progresja zaburzeń widzenia z operacją nie należy czekać, gdyż raz utracona siła widzenia nie zawsze da się przywrócić.

Celem operacji jest usuniecie zwłóknień siatkówki. Aby to osiągnąć usuwa się najpierw ciało szkliste drogą witrektomii, co daje wolny dostęp do plamki. Przy pomocy zastosowania barwnika uwidacznia się lepiej chorą włóknistą tkankę i dokonuje jej ostrożnego usunięcia z powierzchni siatkówki używając delikatne szczypce (peeling).

Co szczególne: poprzez dodatkowy peeling wewnętrznej blaszki (Lamina interna) zapobiega się możliwości nawrotu choroby. Podanie lekarstwa do komory po ciele szklistym pod koniec zabiegu przyspiesza gojenie.

Ważne:

Najczęstszym efektem ubocznym zabiegu usunięcia ciała szklistego, niezależnie od przyczyny, jest przedwczesne wystąpienie zaćmy (Katarakty).

Ryzyko to wzrasta z wiekiem a przy już współistniejącej zaćmie sięga 100 procent. Aby wyeliminować potrzebę drugiej operacji łączymy zabieg usunięcia ciała szklistego z operacją katarakty, czyli implantacją sztucznej soczewki.

Technika operacyjna uczyniła w ostatnich latach duże postępy w specjalistycznych ośrodkach stając się codzienna rutyną. Prognoza względem jakości wzroku jest dobra: W prawie wszystkich przypadkach udaje się zahamować pogarszanie stanu, w 90 procentach zniekształcenia obrazu ulegają zdecydowanej redukcji lub znikają całkowicie, i w 2/3 przypadków polepsza się ostrość wzroku.

Poza tym pooperacyjny wynik zależy od wielu czynników:

    czasu trwania choroby

    wyjściowej ostrości wzroku

    stopnia zmian włóknistych w siatkówce

    nagromadzenia płynu i
    
    indywidualnej zdolności do regeneracji plamki.

Z tychże powodów trudno jest dokładnie przewidzieć efekt operacji w danym przypadku. Faktem pozostaje, że ogólna prognoza jest dobra.