Degeneracja plamki

Oko przypomina budowa aparat fotograficzny, do którego dochodzi światło poprzez obiektyw i zostaje skupione na filmie, który z kolei ulega naświetleniu. Skupienie światła w oku powoduje rogówka (jasne okno oka) i soczewka, dzięki czemu powstaje obraz na komórkach czuciowych siatkówki.

W środku siatkówki leży plamka żółta (macula lutea), miejsce najostrzejszego widzenia. Tu zachodzi proces widzenia w kolorze i wzrok osiąga największą rozdzielczość (ważne dla rozpoznawania rysów twarzy i czytania). Pozostałe komórki siatkówki umożliwiają orientacje w otoczeniu i pomieszczeniach.  Nerw wzrokowy przewodzi obraz powstały na siatkówce, częściowo już przetworzony, do ośrodka wzrokowego w mózgu. Przestrzeń pomiędzy soczewką a siatkówką wypełnia galaretowata substancja: ciało szkliste.

Wskutek naturalnych procesów starzenia powstają produkty rozpadu, które z biegiem czasu nie są w pełni usuwane z komórek wzrokowych. Te resztki gromadzą się pomiędzy komórkami wzrokowymi w postaci druz (= złogi ciał hialitowych). U wielu ludzi prowadzi to w starszym wieku do pogorszenia odżywiania komórek wzrokowych, skore zaczynają tracić przez to swoje funkcje. Degeneracja plamki wyłącznie z druzami zwana jest postacią suchą. Jeżeli dochodzi do dalszego nowotworzenia naczyń, które zalewają komórki wzrokowe, to mamy do czynienia z postacią wilgotną/wysiękową.

Najpierw w rzeczywistości proste linie zaczynają być postrzegane jako faliste; potem widzenie w środku pola pogarsza się coraz bardziej, aż pojawia się ciemna plama.

Choroba we wczesnym stadium często pozostaje nierozpoznana, dlatego pacjentom o podwyższonym ryzyku zaleca się samokontrolę wzroku przy użyciu siatki Amslera, co umożliwia zauważenie zaburzeń w polu widzenia już we wczesnym stadium.

Zarówno w wypadku suchej jak i wilgotnej degeneracji wyleczenie nie jest możliwe, jedynie ograniczenie szkód, dlatego terapia powinna być rozpoczęta jak najwcześniej.

Postać sucha

Postać sucha postępuje bardzo wolno i prowadzi z biegiem lat do pogorszenia wzroku. Obecnie dyskutuje się oddziaływanie preparatów witaminowych (np. luteina, cynk, selen…) na spowolnienie procesu chorobowego i zmniejszenie stopnia osłabienia wzroku. Metody operacyjne lub laseroterapia nie wydają się skuteczne.

Postac wilgotna lub wysiekowa

Postać wilgotna może mieć bardzo szybki przebieg i prowadzić do wyraźnego pogorszenia wzroku w przeciągu tygodni. Tu chodzi o szybkie zatrzymanie postępu choroby i zamknięcie patologicznych naczyń. Służą do tego różne metody: laseroterapia, terapia fotodynamiczna, iniekcje lekarstw do oka, oraz eksperymentalne naświetlanie podczas zabiegu operacyjnego.
To ostania metoda leczenia nie jest póki co uznawana za rutynową. Laseroterapię stosuje się tylko w wyjątkowych przypadkach, tam gdzie nowotworzenie naczyń ma miejsce poza plamką.

Podczas terapii fotodynamicznej wprowadza się lek najpierw do żyły ramieniowej, który następnie ulega aktywacji w oku po wpływem lasera i powoduje zamknięcie naczyń krwionośnych. Metoda ta jest rzadko stosowana i prowadzi jedynie do stabilizacji siły wzroku.

Metodą najbardziej obiecującą jest wstrzykiwanie leku do wnętrza oka: iniekcja do wnętrza ciała szklistego. Wykonuje się ten zabieg w znieczuleniu miejscowym przez użycie kropli do oka. Podany wewnątrzgałkowo lek (Lucentis lub Avastin) hamuje rozplem naczyń i czyni tym samym komórki wzrokowe suchymi. Drogą tą osiąga się poprawę wzroku i odnowę komórek wzrokowych. Leczenie rozpoczyna się od podania trzech iniekcji w odstępach 4-5 tygodni. Dalsze leczenie jest uzależnione od indywidualnego przebiegu choroby.

Niestety pełne wyleczenie nie jest możliwe. Opisywane tu leki podawane wewnątrzgałkowo mogą jednak w 90 procentach przypadków stabilizować wzrok, a w jednej trzeciej przypadków dają poprawę.

Pozostaje profilaktyka. Na czynniki ryzyka wynikające z zaawansowanego wieku i czynniki dziedziczne nie potrafimy wpływać. Niemniej czynniki wynikające z naszego stylu życia możemy kontrolować. Dlatego chorujący palacze cztero- do sześciokrotnie częściej zapadają na schorzenie, a zdrowe odżywianie i wysokodozowane koktajle witaminowe u niektórych chorych mogą powstrzymać, lub opóźnić wystąpienie choroby. Najlepszą możliwością, aby uniknąć utraty wzroku w starszym wieku, są regularne wizyty u okulisty powyżej 55 roku życia, co pozwala na wczesne zdiagnozowanie choroby. W obliczu dostępnych metod leczniczych, to dobre, przemyślane przedsięwzięcie.